Cái ngày tôi nghe tên “ChatGPT” lần đầu
Hồi đó là cuối năm 2022. Tôi đang ngồi ở bàn ăn, đứa cháu gái vừa đi học về vừa huyên thuyên: “Bà ơi, bây giờ có AI viết bài hộ luôn, thầy cô đang lo lắm!” Tôi gật đầu cho có, rồi quay lại tô canh chua.
AI. ChatGPT. Tôi nghe qua, nghĩ bụng: “Chắc thứ gì đó của mấy đứa dân công nghệ. Không phải chuyện của mình.”
Rồi tôi nghỉ hưu.
Sau 30 năm chăm sóc khách hàng ở một công ty viễn thông lớn — 30 năm nghe điện thoại, giải quyết phàn nàn, xoa dịu người tức giận — tôi bỗng dưng có rất nhiều thời gian rảnh. Lạ lắm. Buổi sáng không có cuộc họp. Buổi chiều không có email khách hàng. Tôi ngồi uống trà và… không biết làm gì.
Đứa con gái thấy vậy, bảo: “Mẹ thử ChatGPT đi. Hỏi nó cái gì cũng được.”
Tôi hỏi lại: “Nó là cái gì vậy con?”
Con bé cười: “Mẹ cứ thử đi rồi biết.”
Thế là tôi mở máy tính — cái máy mà bình thường tôi chỉ dùng để đọc báo và video call với anh chị — rồi gõ vào ô tìm kiếm: “ChatGPT”. Nhấp vào trang web. Thấy một ô trống để gõ chữ. Ngồi nhìn nó năm phút không làm gì.
Cuối cùng tôi gõ: “Xin chào, tôi không biết phải hỏi gì.”
Và nó trả lời. Lịch sự. Ấm áp. Bảo tôi cứ hỏi bất cứ điều gì tôi muốn, nó sẵn sàng giúp.
Tôi ngồi nhìn màn hình, thấy… kỳ lạ. Nhưng không đáng sợ chút nào.
Vậy AI là cái gì — nói thật ra cho dễ hiểu
Tôi không giải thích theo kiểu sách giáo khoa được, vì tôi cũng không hiểu kỹ thuật. Nhưng sau mấy tháng dùng, tôi nghĩ AI giống như thế này nhất.
Hình dung bạn có một người trợ lý. Người này đọc sách nhiều kinh khủng — hàng triệu cuốn sách, báo, tài liệu đủ thứ ngôn ngữ. Họ không bao giờ mệt. Không bao giờ cáu gắt dù bạn hỏi câu ngớ ngẩn nhất. Không bao giờ nhìn bạn với ánh mắt “ủa sao không biết cái này?”. Sẵn sàng giúp bạn lúc 2 giờ sáng hay lúc 4 giờ chiều đều như nhau.
Đó là AI.
Bạn gõ câu hỏi vào — giống như nhắn tin zalo — và nó trả lời. Vậy thôi. Không cần cài gì phức tạp. Không cần biết lập trình. Không cần hiểu nó hoạt động thế nào bên trong, giống như bạn không cần hiểu động cơ xe máy để đi chợ.
Có nhiều chương trình AI khác nhau. Cái tôi hay dùng nhất là ChatGPT (của công ty OpenAI ở Mỹ) và Claude (của công ty Anthropic — cũng ở Mỹ, Claude là tên riêng của chương trình, giống như “Siri” hay “Google Assistant” vậy). Cả hai đều miễn phí để thử, cả hai đều trả lời tiếng Việt tốt.
Không phải robot trong phim khoa học viễn tưởng đâu nhé. Không có mắt đỏ. Không có ý định chiếm lấy thế giới. Nó chỉ là một chương trình máy tính rất giỏi đọc và viết chữ.
Tuần đầu tiên tôi đã hỏi AI những gì
Sau câu chào hỏi đầu tiên đó, tôi bắt đầu… dạn hơn. Cái cảm giác “không ai nhìn mình” rất thoải mái. Tôi bắt đầu hỏi lung tung.
Câu hỏi đầu tiên nghiêm túc: Tôi hỏi cách nấu canh chua cá bớp. Nghe có vẻ tầm thường, nhưng tôi thật sự muốn thử xem AI có biết nấu ăn không. Và nó trả lời — chi tiết hơn tôi tưởng. Nó không chỉ cho công thức, còn giải thích tại sao nên thêm me trước khi cho cà chua, và gợi ý thêm vài lát gừng để khử mùi tanh của cá. Tôi đã nấu thử đúng theo đó. Ngon thật.
Tôi bật cười một mình trước màn hình.
Câu hỏi thứ hai: Nhờ AI viết tin nhắn cảm ơn khách hàng. Hồi còn đi làm tôi viết cái này như máy, nhưng giờ nghỉ hưu lại có vài người quen nhờ tôi tư vấn nhỏ, tôi muốn nhắn tin lịch sự mà không biết bắt đầu từ đâu. Tôi gõ vào: “Giúp tôi viết tin nhắn ngắn cảm ơn khách hàng đã tin tưởng sử dụng dịch vụ, giọng thân thiện nhưng chuyên nghiệp.” Nó cho tôi ba phiên bản khác nhau — ngắn, vừa, dài — để tôi chọn. Tôi chỉnh lại vài chữ cho hợp ý. Xong trong năm phút.
Câu hỏi tôi ngại nhất: Lần đó tôi đi khám tim định kỳ, bác sĩ đưa tờ kết quả có viết mấy chữ tiếng Anh và ký hiệu tôi không hiểu. Hỏi bác sĩ thì bác sĩ giải thích nhưng nhanh quá, tôi không kịp ghi. Ngại hỏi lại. Về nhà, tôi chụp ảnh tờ giấy, rồi gõ lại mấy từ khó đó vào AI và hỏi: “Cái này có nghĩa là gì, giải thích cho người không học y được không?” Nó giải thích rõ ràng, bình tĩnh, không dùng từ chuyên môn khó hiểu thêm. Và nó còn nhắc tôi: nếu có bất cứ điều gì lo lắng, hãy hỏi lại bác sĩ — đừng chỉ dựa vào AI cho việc y tế. Tôi thấy cái đó rất thật thà.
Câu hỏi cuối cùng trong tuần: Nhờ AI giúp soạn cách trả lời một email khách hàng phàn nàn — người quen nhờ tôi tư vấn vì họ đang kinh doanh nhỏ. Tôi tóm tắt tình huống, AI cho tôi một bản nháp trả lời vừa xin lỗi đúng chỗ vừa không tỏ ra yếu thế. Người quen của tôi dùng y chang, khách hài lòng.
Cuối tuần đó, tôi gọi điện cho con gái và bảo: “Con ơi, cái AI này hay thiệt đó con.”
Những điều tôi học được — không ai dạy tôi, tôi tự rút ra
Cái hay nhất của tuần đầu không phải là những câu trả lời của AI. Cái hay nhất là tôi học được cách mình nên dùng nó.
Đầu tiên, bạn không cần gõ đúng chính tả hoàn hảo. Tôi gõ sai dấu nhiều lắm — vừa gõ vừa run tay vì hồi hộp. AI vẫn hiểu. Nó đoán được ý bạn, giống như người bạn thân hiểu bạn nói lắp bắp cũng biết bạn muốn gì.
Thứ hai, bạn không cần dùng từ kỹ thuật hay từ “nghe có vẻ thông minh”. Tôi nói chuyện với AI như đang nói với đứa cháu — tự nhiên, bình thường, thậm chí có lúc kể dài dòng bối cảnh trước khi hỏi. Và AI trả lời đúng hơn khi tôi kể nhiều bối cảnh hơn, thú vị không?
Thứ ba — cái này tôi thấy quan trọng nhất — nếu AI trả lời chưa đúng ý, đừng bỏ cuộc. Cứ nói thẳng: “Chưa đúng ý tôi, ý tôi là…” rồi giải thích lại. Không việc gì phải lịch sự quá mức hay ngại ngùng. Nó không tự ái đâu.
Và điều cuối cùng, tôi cũng phải nói thật: AI không phán xét bạn. Tôi đã hỏi những câu mà nếu hỏi người khác thì tôi sẽ ngại — “cái này có phải là lừa đảo không?”, “tôi viết câu này có nghe ngốc không?”… AI trả lời hết, nhẹ nhàng hết. Không có ánh mắt, không có nụ cười khó chịu. Đó là điều tôi thích nhất.
Bí kíp nhỏ nếu bạn cũng muốn thử lần đầu
Nếu bạn đang đọc bài này mà chưa thử AI lần nào, tôi có vài gợi ý từ chính kinh nghiệm của mình.
Đừng bắt đầu bằng câu hỏi “quan trọng”. Bắt đầu bằng thứ bạn đang tò mò nhất — dù là hỏi về món ăn, hỏi nghĩa một câu hát, hay hỏi tại sao trời hôm nay trông kỳ vậy. Không có câu hỏi nào là quá nhỏ.
Một bài tập đơn giản tôi hay gợi ý cho bạn bè: thử nhờ AI viết một tin nhắn sinh nhật cho người thân. Gõ vào: “Giúp tôi viết tin nhắn sinh nhật cho người bạn thân 60 tuổi, vui vẻ và ấm áp.” Đọc kết quả, chỉnh vài chỗ cho ra giọng của mình, rồi gửi đi. Chỉ vậy thôi mà bạn sẽ cảm được ngay AI có ích thế nào.
Một bí kíp nữa: hỏi AI giải thích từ tiếng Anh bạn không hiểu. Chẳng hạn bạn đọc báo thấy chữ “inflation” — gõ vào: “Inflation là gì, giải thích đơn giản cho người không học kinh tế.” Tôi thề với bạn, nó giải thích hay hơn từ điển nhiều, vì nó dùng ví dụ bạn có thể hình dung được.
Và một điều nữa — quan trọng nhưng hay bị quên: AI có thể sai. Không phải lúc nào nó cũng đúng 100%. Với những thông tin quan trọng như sức khỏe, pháp lý, tài chính — hãy dùng AI như bước đầu để hiểu sơ, rồi xác nhận lại với chuyên gia thật sự. AI là trợ lý thông minh, không phải bác sĩ hay luật sư.
Câu hỏi đầu tiên của bạn là gì?
Tôi viết bài này không phải vì tôi là chuyên gia AI. Tôi không biết lập trình. Tôi không hiểu AI hoạt động thế nào về mặt kỹ thuật. Tôi chỉ là người đã thử, thấy cuộc sống dễ hơn một chút, và muốn kể lại.
Nếu một người 55 tuổi như tôi — không rành kỹ thuật, từng sợ thứ gì mới — có thể dùng được AI, thì bạn cũng làm được.
Câu hỏi đầu tiên của bạn có thể là bất cứ thứ gì. Không cần hoàn hảo. Không cần “xứng đáng”. Chỉ cần gõ vào và nhấn Enter.
Tôi sẽ rất vui nếu bạn kể cho tôi nghe câu hỏi đầu tiên đó là gì — để lại bình luận bên dưới nhé. Đọc những câu hỏi đầu tiên của mọi người là thứ tôi thích nhất.
Về tác giả
Bích Thủy vừa nghỉ hưu sau 30 năm làm chăm sóc khách hàng ngành viễn thông. Không rành kỹ thuật, bắt đầu dùng AI từ ngày đầu nghỉ hưu vì có quá nhiều thời gian rảnh và quá nhiều thứ tò mò. Chia sẻ ở đây những gì đã thử, đã sai, và đã thấy có ích — không có hoa mỹ, chỉ có thật.
Tải miễn phí
“5 Bí Kíp Dùng AI Mỗi Ngày — Dành Cho Người Không Rành Kỹ Thuật”
Đây là tập hợp 5 cách tôi dùng AI thường xuyên nhất trong sinh hoạt hàng ngày — từ soạn tin nhắn, đọc giấy tờ khó hiểu, đến hỏi về sức khỏe và nấu ăn. Mỗi bí kíp có ví dụ câu hỏi cụ thể để bạn chép y chang và thử ngay, không cần nghĩ thêm. Để lại email của bạn bên dưới, tôi sẽ gửi ebook thẳng vào hộp thư — miễn phí hoàn toàn, không có điều kiện gì thêm.
Để lại một bình luận